Nazim müəllim: Bişkekdən Verilən Strateji Mesajlar: Azərbaycan Sülh, Əməkdaşlıq və Yeni Avrasiya Bağlantılarının Mərkəzində

Prezident İlham Əliyevin Qırğız Respublikasına işgüzar səfəri və Bişkekdə keçirilən “ŞƏT plyus” formatlı görüşdə səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycanın müasir xarici siyasətinin prioritetlərini bir daha nümayiş etdirdi. Dövlət başçısının çıxışında Cənubi Qafqazda yaranan yeni siyasi reallıq, Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərin dərinləşdirilməsi, regional kommunikasiyaların genişləndirilməsi və beynəlxalq hüququn işlək mexanizmlərlə təmin olunması əsas istiqamətlər kimi ön plana çıxdı. Verilən mesajlar göstərdi ki, Azərbaycan artıq yalnız öz regionunda deyil, daha geniş Avrasiya məkanında siyasi və iqtisadi proseslərin fəal iştirakçısı kimi çıxış edir.

Azərbaycanın Qırğızıstanla münasibətlərinin hazırkı səviyyəsi bu siyasətin mühüm göstəricilərindən biridir. Bakı ilə Bişkek arasında əlaqələr tarixi və mədəni yaxınlıqdan qaynaqlansa da, müasir mərhələdə münasibətlər daha geniş məzmun qazanıb. İki ölkə arasında müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilənin imzalanması əməkdaşlığın yeni siyasi mərhələyə daxil olduğunu təsdiqləyir. İqtisadiyyat, sərmayə qoyuluşu, nəqliyyat, energetika və digər istiqamətlər üzrə genişlənən tərəfdaşlıq Azərbaycanla Mərkəzi Asiya arasında formalaşan yeni əməkdaşlıq modelinin tərkib hissəsidir.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında xüsusi diqqət çəkən məsələlərdən biri də Cənubi Qafqazda sülh gündəliyi oldu. Azərbaycan və Ermənistan arasında uzun illər davam etmiş qarşıdurmadan sonra münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində yaranan imkanlar regionun gələcəyinə tamamilə fərqli perspektivdən baxmağa şərait yaradır. Sülh sazişinin mətninin paraflanması uzunmüddətli qarşıdurma səhifəsinin bağlanması istiqamətində mühüm siyasi mərhələ kimi təqdim olunur. Azərbaycanın yanaşması bundan ibarətdir ki, əldə edilən sülh yalnız siyasi bəyanatlarla məhdudlaşmamalı, insanların və dövlətlərin gündəlik münasibətlərində hiss olunan real əməkdaşlığa çevrilməlidir.

Bu baxımdan Ermənistanla iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin qurulması istiqamətində atılan addımlar xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Neft məhsullarının tədarükü, üçüncü ölkələrə məxsus yüklərin tranziti, ticarət münasibətlərinin genişləndirilməsi və yeni yerüstü nəqliyyat bağlantılarının yaradılması istiqamətində aparılan işlər sülh prosesinin iqtisadi məzmun qazanmasının göstəricisidir. Qarşılıqlı iqtisadi maraqların formalaşması uzunmüddətli sabitliyin möhkəmləndirilməsi üçün də mühüm zəmin yarada bilər.

Azərbaycanın qarşıdakı mərhələ üçün irəli sürdüyü regional model qarşıdurma deyil, qarşılıqlı fayda üzərində qurulur. Kommunikasiyaların açılması, tranzit imkanlarının genişləndirilməsi və ölkələr arasında iqtisadi əlaqələrin artması Cənubi Qafqazın geosiyasi mənzərəsini dəyişdirə biləcək əsas amillərdəndir. Bu proses Azərbaycanı Mərkəzi Asiyanı Cənubi Qafqaz və Türkiyə ilə birləşdirən mühüm bağlantı nöqtələrindən birinə çevirir. Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat istiqamətlərində Azərbaycanın malik olduğu imkanlar yeni marşrutların formalaşması ilə daha böyük strateji əhəmiyyət qazana bilər.

Bişkekdə səsləndirilən mühüm mesajlardan biri beynəlxalq hüququn effektivliyinə aid idi. Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın uzun illər qarşılaşdığı reallığı xatırladaraq BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1993-cü ildə qəbul etdiyi dörd qətnamənin onilliklər ərzində yerinə yetirilmədiyini diqqətə çatdırdı. Azərbaycan nəticədə öz suverenliyini və ərazi bütövlüyünü öz imkanları hesabına təmin etdi. Bu tarixi təcrübə beynəlxalq münasibətlər sistemində mühüm bir problemi üzə çıxarır: qərarın qəbul edilməsi onun avtomatik şəkildə həyata keçirilməsi demək deyil.

Məhz buna görə Azərbaycanın irəli sürdüyü yanaşma beynəlxalq təşkilatların qəbul etdiyi qərarlar üçün təsirli icra mexanizmlərinin yaradılmasını nəzərdə tutur. Beynəlxalq hüququn gücü yalnız sənədlərdə təsbit edilmiş normalarla deyil, həmin normaların bütün dövlətlərə münasibətdə eyni şəkildə və vaxtında tətbiqi ilə ölçülməlidir. Əks halda qəbul olunan qərarların illərlə kağız üzərində qalması beynəlxalq institutlara olan etimadı zəiflədir. Azərbaycanın öz təcrübəsindən irəli gələn bu mövqeyi əslində daha ədalətli və işlək qlobal təhlükəsizlik sisteminin yaradılması çağırışıdır.

Prezident İlham Əliyevin Azərbaycanın Qoşulmama Hərəkatına dördillik sədrliyi dövründə qazandığı təcrübəyə toxunması da ölkənin çoxtərəfli diplomatiyaya verdiyi önəmi göstərdi. Azərbaycan həmin dövrdə beynəlxalq hüquqa hörmətin, dövlətlərin suverenliyinin və çoxtərəfli əməkdaşlığın vacibliyini ardıcıl şəkildə müdafiə edib. “ŞƏT plyus” platformasında iştirak isə Bakıya bu mövqeləri daha geniş Avrasiya məkanında təqdim etmək imkanı verir. Müxtəlif siyasi, iqtisadi və geostrateji maraqları olan dövlətlərin bir araya gəldiyi belə platformalarda Azərbaycanın fəallığı ölkənin diplomatik imkanlarının genişləndiyini göstərir.

Sülh və nəqliyyat məsələlərinin paralel şəkildə gündəmə gətirilməsi də təsadüfi deyil. Davamlı siyasi sabitlik olmadan böyük regional layihələrin tam potensialından istifadə etmək çətindir. Eyni zamanda iqtisadi əlaqələrin və nəqliyyat marşrutlarının çoxalması dövlətlər arasında qarşılıqlı asılılığı artıraraq sabitliyin qorunmasına əlavə stimul yaradır. Azərbaycan məhz bu iki istiqaməti – siyasi sülhü və iqtisadi inteqrasiyanı – bir-birini tamamlayan proseslər kimi təqdim edir.

Bişkek səfəri çərçivəsində keçirilən yüksək səviyyəli təmaslar da Azərbaycanın geniş regional diplomatiyasını nümayiş etdirdi. Ermənistan, Qazaxıstan, İran və Türkiyə liderləri ilə aparılan müzakirələrin mövzuları fərqli olsa da, ümumi xətt regional təhlükəsizlik, iqtisadi əməkdaşlıq, nəqliyyat-kommunikasiya imkanları və qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsi ətrafında formalaşdı. Azərbaycanın həm Cənubi Qafqaz, həm Mərkəzi Asiya, həm də daha geniş Avrasiya məkanındakı proseslərdə fəal iştirak etməsi ölkənin geosiyasi əhəmiyyətinin yüksəlməsinin göstəricisidir.

Bişkekdən verilən ümumi mesaj aydındır: Azərbaycan münaqişələrin geridə qaldığı, sərhədlərin əməkdaşlığa maneə deyil, iqtisadi bağlantıya çevrildiyi və beynəlxalq hüququn yalnız bəyan edilmədiyi, real şəkildə işlədiyi yeni münasibətlər sisteminin tərəfdarıdır. Cənubi Qafqazda yaranan yeni şəraitin Mərkəzi Asiya ilə artan əməkdaşlıq imkanları ilə birləşməsi isə Azərbaycanı geniş Avrasiya məkanında sülh, tranzit, iqtisadi inteqrasiya və siyasi dialoqu birləşdirən mühüm ölkələrdən birinə çevirməkdədir.

[xfgiven_embed] [/xfgiven_embed] [xfgiven_youtube][/xfgiven_youtube]